Patronsuz Medya

Ben Avrupalı mıyım?

  Cemil Meriç - 1985

Kültürden İrfana, 493 sayfa, İletişim yayınları, 1985


Tabular tabular! Her adımda şuura dur emrini veren bir jandarma neferi. Her kapının arkasında, elinde bıçak, bekleyen bir harem ağası. Düşünme! Düşüneni iftiranın ve sefaletin lâğımında boğduktan sonra ellerimizi yıkayıp, efendim bizde filozof yetişmiyor diye ah-u vahlar.

Her aydınlığı yangın sanıp söndürmeye koşan zavallı insanlarım: Karanlığa o kadar alışmışsınız ki yıldızlar bile rahatsız ediyor sizi! Düşüncenin kuduz köpek gibi kovalandığı bu ülkede, düşünce adamı nasıl çıkar?

* * *

Önce sükût vardı; kelâm değil.Tanrı sükûttur diyor bir Hint bilgesi. Söz, ki sonsuz arasında çırpınış. Hayat gibi sıcak ve dost. Kutupların sessizliğinden bana ne?

Aydın olmak için önce insan olmak lâzım. İnsan mukaddesi olandır. İnsan hırlaşmaz, konuşur, maruz kalmaz, seçer. Aydın kendi kafasıyla düşünen, kendi gönlüyle hisseden kişi. Aydını yapan; 'uyanık bir şuur, tetikte bir dikkat ve hakikatın bütününü kucaklamaya çalışan bir tecessüs.

Gerici, ilerici… Düşünce hürriyeti bu mülevves kelimelerin esaretinden kurtulmakla başlar, düşünce hürriyeti ve düşünce namusu.

* * *

Her dudakta aynı rezil şikâyet: Yaşanmaz bu memlekette! Neden? Efendilerimizi rahatsız eden bu toz bulutu, bu lâğım kokusu, bu insan ve makine uğultusu mu? Hayır, onlar Türkiye'nin insanından şikâyetçi. İnsanından, yani kendilerinden. Aynaya tahammülleri yok. Vatanlarını yaşanmaz bulanlar, vatanlarını yaşanmazlaştıranlardır.

Türk aydını, Kitab-ı Mukaddes'in serseri yahudisi… Hangi türk aydını? Kaçanlar ne türk, ne aydın. Bu firar bir Kabil kompleksi.

* * *

Mekanist maddecilik, yükselen burjuvazinin kavga silâhıydı; diyalektik materyalizm dördüncü sınıfın kavga silâhı oldu. Birincinin görevi feodaliteyi yıkmaktı, ikincinin kapitalizmi.

Din, Avrupa için bir afyondur, bütün ideolojiler gibi. Avrupa'nın tarihi, bir sınıf kavgası tarihidir. Osmanlı için şuurdur din, tesanüttür, sevgidir. Osmanlı toplumu insan haysiyetine ve inanç birliğine dayanır.

Hegel belki haklı; tarih tezatlar içinde gelişir. Osmanlı'nın tezadı Avrupa'dır. Batı'da maddecilik batılın hisarlarını yıkan bir dinamit, hür düşüncenin dinamiti; Osmanlı İmparatorluğu'nda maddecilik bir kendi kendini tahrip cinneti.

Avrupa, Osmanlı ülkesine papaz ihraç eder. Hıristiyanlığa davet için mi? Ne münasebet. Tek emeli, Osmanlı'yı dinsizleştirmektir. Dinsizleştirmek, yani etnik bir toz haline getirmek.

Bir kelimeyle: dinsizlik, Batı'nın yükselen sınıfları için ne kadar hayırlıysa, bizim için o kadar meşumdur; onlar için ilerleyiş, bizim için çözülüş ifade eder.

* * *

İdeolojiler, uçurumları aydınlatan hırsız fenerleri. İstemesek de onlara muhtacız. Kaosu kosmos yapan insan zekâsı, tecrübelerini ideolojilerde sergilemiş. ideolojiye düşmanlık, tek izm'e teslimiyettir; obskürantizme.

İdeolojiler siyaset dünyasının haritaları. Haritasız denize açılınır mı? Ama tehlikeli bir yolculukta tek kılavuz olamaz. Pusulaya da ihtiyaç var.

Pusula: şuur. Tarih şuuru, milliyet şuuru, kişilik şuuru. İdeolojilerin peşine takılanlar pusulasızdırlar. Gemi ya kayalara çarptı, ya batağa saplandı.

İdeolojilerin ışığına göz yumanları sloganlar yönetir. Karanlık kinlerin birbirine saldırttığı çılgın sürülerin savaş çığlığıdır slogan.

İlkelin, budalanın, papağanın ideolojisidir. Düşünce ile çığlık bağdaşmaz. Şuurun sesi çığlık değildir. Yabani bağırır, medenî insan konuşur. Bu çocuklar yıllarca konuşturulmadı. Hınçlarını üç-beş kelime ile suratımıza tükürüyorlar. İdeolojileri yasakladığımız için hışımlarına uğradık.

Demokrasinin demopedi olduğunu kimse düşünmedi. Aczin hürriyetperverliği yalanların en namussuzu. Bahşedilen hürriyet, ölmek ve öldürmek hürriyeti.

Toprak sarsılıyor! Hep birden esfel-i safiline yuvarlanmak istemiyorsak, gözlerimizi açmalıyız. İnsanlar sloganla güdülmez. Düşünceye hürriyet sonsuz hürriyet. Kitaptan değil, kitapsızlıktan korkmalıyız. Bütün ideolojilere kapıları açmak, hepsini tanımak, hepsini tartışmak ve Türkiye'nin kaderini onların aydınlığında fakat tarihimizin büyük mirasına dayanarak inşa etmek. İşte, en doğru yol.

* * *

Kıtaları ipek bir kumaş gibi keser biçerdik. Kelleler damlardı kılıcımızdan. Bir biz vardık cihanda, bir de küffar…

Zafer sabahlarını kovalayan bozgun akşamları. İhtiyar dev, mazideki ihtişamından utanır oldu. Sonra utanç, unutkanlığa bıraktı yerini, Ben Avrupalıyım demeğe başladı, Asya bir cüzzamlılar diyarıdır.

Avrupalı dostları, acıyarak baktılar ihtiyara ve kulağına: Hayır delikanlı, diye fısıldadılar, sen bir az-gelişmişsin.

Ve Hıristiyan Batı'nın göğsümüze iliştirdiği bu idam yaftasını, bir nişan-ı zişan gibi gururla benimsedi aydınlarımız.

* * *

Dört asır önce içtimai'yi ahlâkın dışına iten Avrupa, şimdi de ferdî hayatı ahlâk dışı ilân ediyor.

Machiavelli ile Freud iki müşahit. Biri politikayı ilimleştirmiş, öteki ruhiyatı.

Avusturyalı hekim çağdaş insanın kulağına, Canavarsın diye fısıldıyor, canavar ve hasta. Dertlerinin kaynağı annene duyduğun itiraf edilmez şehvet, babana beslediğin hayvanca kıskançlık. Ve Avrupalı, asırlarca gizli meziyetleri birden bire keşfetmiş gibi mağrur.

Psikanaliz kârlı bir mit. Kilisesi, rahipleri, ayinleri var. Şuuraltı, her istediğini kolayca elde eden mutlu azınlığın imtiyazı. Yığının bu gibi inceliklerden haberi yok.

Upanişad Tanrısın diyor insana. Freud İtsin diyor. Hangisi haklı?

Yorumlar

Cemil Meriç yaşasaydı nerede yazardı bilemeyiz… Ama buraya yakıştığı aşikâr. Diğer yazılarından alıntıları da sitenizde görmek dileğiyle…

Ahmet Kesgin - 21 Mart 2011 (00:40)

Cemil Meriç'in tüm eserlerini okudum. Ne kadarını özümsedim bilemem ama bir gün ikramiye bana çıkarsa eski Datça'ya yerleşip ilk iş Oğuz Atay'ın, ikinci iş Cemil Meriç'in birer heykelini diktireceğim bahçeme. Kapıya da yazacağım: Köpek yok ama bu 2 heykeli selamlamadan giremezsiniz diye.

Cemil Meriç deyince ne sola ne sağa yaranamamış, hep kuzeyden esen poyrazlara maruz kalmış; bunlara da bu uygarlıkta meltem rüzgarları essin diye ömrünü adamış gerçek bir adamdan ve kanımca büyük bir filozoftan bahsediyoruz demektir. Etrafta bir milyon felsefeci müsveddesi olunca bir filozof olmak zor zanaat elbette.

Bir ara şuna benzeyen bir lâf okumuştum: Bütün sinekler boka konuyor diye boka konmak doğru bir şeydir çıkarımında bulunmak yanlıştır. Meriç'in yanlışı da buradaydı sanırım.

Gora'da bir espri vardı, şark kurnazı satıcı halıyı pazarlarken Bunu (d)okuyan adam kör oldu diyordu. Vâkıf olduğu fikriyat deryasına zaten rahatsız gözlerini kaybetme pahasına ulaşmış biridir Meriç. Üşenmeyiniz.

Upanişad Freud - 11 Nisan 2014 (19:57)

diYorum

Etiketler

Aile AKP Ali Türkan Amerika Araba Aydın Beslenme Bilim Cem Karaca Cehalet CHP Cinsellik Çevre Çizgi Roman Çocuk Demokrasi Deprem Derkenar Devlet Dil Din Distopya Edebiyat Eğitim Ekonomi Erkek Fanatizm Felsefe Feminizm Gençlik Günce Hayat Hayvanlar Hızlı Gazeteci Hoyratlık Hukuk İnternet İslâm Kadın Kapitalizm Kariyer Kedi Kemalizm Kemal Tahir Kent Kitap Kişilik Komplo Konut Kültür Kürtler Mavra Medya Mektup Militarizm Milliyetçilik Mizah Modernite Müzik Necdet Şen Nefret Nereye Nostalji Pano Pazarlama Polemik Portreler Psikoloji Reklam Safsata Sağlık Sanat Savaş Sevgi Seyahat Sinema Siyaset Sol Sosyoloji Spor Şiir Tarih Teknoloji Telefon Televizyon Terör Toplum Tutunamayanlar Ütopya Vicdan Yazmak Yalnızlık Yaşlılık Yergi Yoksulluk

Derkenar'da     Google'da  

90